Herdenkingsconcert Bovenkerk

Kampen, 4 mei 2012
Terugblik

Het is nog niet eens laat als mijn vrouw en ik de Bovenkerk binnengaan. Een half uur voor de aanvang blijkt de kerk al praktisch vol. Alleen plaatsen waar pilaren het uitzicht op dirigente, koor en orkest belemmeren zijn nog leeg. Zoekend vinden we vooraan nog een plek waar we dirigente en koor kunnen zien en de pilaar alleen het uitzicht op het orkest beneemt. De sfeer van de avond doet zich voelen. Het is stil in de kerk. De enkele laatkomers zoeken geruisloos de nog lege plekken op. De voorzitter van het 4 mei comité leidt kort in. Hij waarschuwt dat het komende werk ook schrikwekkende geluiden bevat en dat we daarvan niet te veel moet schrikken. Gelukkig heeft het comité een begeleidend boekje bij het concert aan de toehoorders laten uitreiken. De verstrekte informatie maakt veel duidelijk. Op het programma staat één werk nl. 'The Armed Man' met als ondertitel   'a Mass for Peace' van de hedendaagse componist Karl Jenkins, geb. 1944.

De compositie werd voor het eerst uitgevoerd op 25 april 2000 in de 'Royal Albert Hall' in het kader van de Milleniumviering. Jenkins droeg het werk op aan de slachtoffers van de Kosovo-oorlog. Het stuk 'vertaalt' muzikaal de verschrikkingen van de oorlog en staat daarom ook symbool voor de oorlogsslachtoffers wereldwijd, wat ook tot uitdrukking komt in het gebruik van andere talen en tradities in de compositie. Zo wordt, naast de gebruikelijke Mis-delen 'Kyrie', 'Sanctus', 'Benedictus' en 'Agnus Dei', gecombineerd met andere bronnen: de Mahàbhàrata, het grote gedicht van het Hindoeïsme en teksten van de Engelse dichter Rudyard Kipling en de Japanse dichter Togi Sankichi, die getuige was van het bombardement op Hiroshima.  Alle delen tezamen laten de verschrikkelijke gevolgen van oorlog voelen en creëren een indrukwekkende roep om vrede. Een antioorlogstuk pur sang!
De toelichting uit het programmaboekje doet amper vermoeden wat ons te wachten staat. De eerste verrassing is, dat de koorzangers zich niet vanuit de consistorie achter het zittende orkest nestelen maar vanachter het koor in twee rijen naar voren komen, het eerste Franse deel zingend 'L'Homme, L'Homme armé' waarbij de marsachtige muziek kracht wordt bijgezet door een gestileerd marsachtig schrijden van de koorleden. Er was op geoefend want niet één van de koorleden liep uit de pas. Fascinerend. Het vervolg maakt eveneens diepe indruk: een Chazan zingt solo het Joodse gebed voor de slachtoffers van de sjoah. In de kerk weerklinken de namen van de concentratiekampen: Auswitsch, Bergen-Belsen, Dachau etc. Een heel wel passend vervolg klinkt in het 'Kyrie' met de tekst 'Heer ontferm u over ons'. Uitwerking vindt het thema in het deel 'Save Me from Bloody Man" met teksten uit de Psalmen 56 en 59. Heel anders van toon klinkt het dan volgende 'Sanctus'. Militair en dreigend

. De delen 'Hymn before Action' en 'Charge' kennen krijgshaftige trompetten en zangen en angstkreten van stervenden. Ook de delen 'Angry Flames' en 'Torches' vertolken de ontzetting door het oorlogsgeweld. Het 'Agnus Dei' met de smekende bede om ontferming klinkt hierna verstild. Schuldgevoel wordt hoorbaar in het deel 'Now the guns have stopped'. De mis eindigt hoopvol met de delen 'Benedictus' en 'Better is Peace' waarbij de muziek verademt na de voorgaande tonen van oorlogsgeweld en gevolgen.

Beschrijving van de inhoud doet amper recht aan het geheel van de uitvoering. De modulerende muziek van Jenkins lijkt me moeilijk om uit te voeren. Ook liggen lang niet alle delen gemakkelijk in het gehoor. Toch is de vertolking van het stuk trefzeker. Van de zijkant heb ik goed zicht op dirigente en koor. De dynamiek in de directie is fascinerend. De zangeres in de dirigente ondersteunt de koorleden, want al dirigerend ‘mimet’ zij de teksten mee. Ook bij de koorleden valt geen aarzeling of onzekerheid te bespeuren in de uitvoering van hun deel van de partituur. Ook het militante pasje tijdens het 'Sanctus' gaat feilloos synchroon. De volwassenheid van dit kamerkoor verraadt gedegen scholing. Het gelegenheidsorkest verdient eveneens een compliment. Koor en orkest waren volstrekt in evenwicht.
Is de 'The Armed Man' een mooi stuk? Ja en nee. Ja in de zin, dat het programmatisch heel goed vertolkt wat oorlog aan verschrikking teweegbrengt, maar ook aan hoop wekt.  Nee in de zin, dat het vertolkte oorlogsgeweld allesbehalve aangenaam en geruststellend klinkt… Dat laatste was ongetwijfeld ook voor een oud echtpaar de reden om tijdens de uitvoering weg te sluipen uit de kerk. Zouden de klanken lang verborgen angsten uit de oorlogstijd hebben gewekt?

Na de uitvoering is het stil… Pas na een tijdje bewegen toehoorders zich naar de uitgang terwijl anderen nog blijven zitten. Bij het naar buiten gaan zie ik veel bekenden. De indruk die het stuk nalaat staat op veel gezichten geschreven. Op weg naar huis deel ik met mijn vrouw mijn impressies en zeg ik trots te zijn dat in Kampen in het bestek van een paar weken het 'Stabat Mater' en nu 'The Armed Man' van Karl Jenkins zijn uitgevoerd. Een cultureel voorrecht.

HR (een bezoeker)

luthine@kavoca.com

Contact

Henk Steenbeekhof 25
8264BZ Kampen, Ov

Nederland

0642251444 / 0383326029
luthine@kavoca.com

Stel een vraag

Versturen